Tekst: Jeanette van der Meulen

Wat een prachtige zomer! Verrijkt en gevoed door nieuwe horizonnen keren wij ons weer tot de wekelijkse structuur van school en werk. We richten ons op de herfst, de vrucht van afgelopen jaar en dus op het nieuwe Springzaadseizoen van 2022-2023. 

De nieuwe horizon die ik meenam komt uit Noorwegen. Een krachtig land dat haar eigen koers vaart, structurele keuzes maakt dwars door politieke termijnen en generaties heen. Een land waar de continue factor in elke vezel voelbaar is, waar bestaanszekerheid vorm krijgt in gras op elk dak en een sauna in elk huis waarvan de warmte hergebruikt wordt om de andere vertrekken te verwarmen. Kortom energie als basisvoorziening. Wij waren in Jotunheimen, thuisland van de reuzen! Volgens mijn kleinkinderen “het land van de stenen en… het land zonder hekken”.

Mijn kleinzoon van 14 jaar klom als een geit de bergen op, mijn kleindochter van 11 jaar – regelmatig in haar weerstand – huppelde vrolijk omhoog als zij de knop wist om te zetten. De jongste van anderhalf had al vanaf stap ‘één de kern van de habitat te pakken met structureel in beide handjes een steen. En voor mijzelf? Ik voelde weer hoe de relatie met de natuur hoort te zijn, wat een overweldigende heerlijkheid! De koeien, schapen en geiten lopen vrij rond in het dorp en het geklingel van hun bel in de ijle lucht werkte helend en inspireerde op het diepste niveau. 

Terug in Nederland kon het contrast niet groter zijn… de “bittere” vrucht van het afgelopen jaar. Opnieuw overvallen door de realiteit, blijkt energie een luxe te zijn die volledig afhankelijk is van de markt. Blijkbaar hangen wij aan het verkeerde infuus, vertrouwen & basisvoorzieningen zijn verworden tot producten. Onzekerheid en verwarring worden omsluierd met de woorden “vrije keus” en “eigen verantwoording”. De afwezigheid van toekomstbestendige structuren voelt oneerlijk  en asociaal. Wat is onze beschaving en wat zijn eigenlijk de waarden die wij voor ons land overeind willen houden? Of drijven wij, bij wijze van spreken, af naar een status van “asielzoeker in eigen land?”

Alles verandert maar hoe veranderen wij mee? Vanuit automatisme grijpen wij naar snelle oplossingen maar vaak blijkt dit een zoveelste blok op een toch al scheve toren te zijn. Dus eerst een paar stappen terug en even helemaal wat anders om ruimte te maken voor ons vrije denken. Luister maar  naar de soft power van de inheemse volken. Poortwachters vanuit ancient skills & diepe verbondenheid met de natuur. A.W. Schaef verzamelde deze “traditionele wijsheden voor de westerse mens”. 

 “Het Okanaga- woord voor “onszelf “ is –sqilw-  wat letterlijk vertaald betekent “ de droom in de spiraal”. Wij gaan ervan uit dat onze individuele levens de voorzetting van menselijke dromen zijn. Wij weten dat onze levens de werktuigen zijn van de uitgestrekte menselijke dromende geest, die zich ook in de toekomst voortzet”. 

De droom in de spiraal, hebben wij hier wel een woord voor? Ik denk het niet. Wel kunnen wij het omschrijven met een voor ons bekende term: “dat wat was- is- komen gaat”, ofwel dat wat de eeuwigheid altijd in de ogen kan blijven kijken. Toekomstbestendige woorden -majesteitelijk eenvoudig- voor een gemeenschappelijke droom, die politiek en generatie bestendig is.  

“Als je voor de Schepper werkt,  ga je terug naar de natuur … je werkt in Zijn tijd! Ons idee van tijd is heel anders maar de natuur werkt wel in Zijn tijd”. 

Natuur en spiritualiteit vormen van nature één geheel en de natuur weet als geen ander hoe zij voor continuïteit naar de toekomst kan zorgen.

“Als krijger ben je bereid alles op te offeren, behalve je waarheid, je eigen manier van zijn. Je komt tot het uiterste op voor de overtuiging om iets met je leven te doen wat ertoe doet”.  

Oude vormen zijn niet langer houdbaar en het lijkt erop dat wij met de consequenties van een op hol geslagen markt zitten. Waarvoor zou jij willen opkomen? Dit klinkt bijna ouderwets maar is mijns inziens hopeloos actueel.  

“De liefde voor bezittingen is een ziekte die onder hen heerst!” 

De veranderingen – hoe hard ze ook zijn- gaan de problemen van dit moment echt oplossen.  Heemvolkeren zijn als een levend archief/ zadenbank voor een samenleving waar omstandigheden veranderen maar “de droom in de spiraal” altijd hetzelfde is gebleven.  

Denk eens mee met mij, welke waarden zijn jou heilig, blijven overeind tot je de laatste ademtocht uitblaast? 

Wat mij raakt en ontroert in de wijsheden van heemvolkeren is het  diepgaande geloof in persoonlijke verhalen. Geen theorie maar de kracht van het eigen verhaal centraal. Algemene waarheden bestaan immers niet of zijn krachteloos. Juist op expeditie en onderzoek zijn, beproefde en doorleefde eigen verhalen, de energie waarop de motor draait. Uitwisselen, delen, nieuwe of ( oude?) waarden opsnorren en doorgeven. Zo zoeken wij ons een weg terug naar respect en beschaving, kunnen weer betrouwbaar worden naar onszelf, elkaar en toekomstige generaties.  


 

Tekst: Ity Busstra

Nu het herfst is geworden is er in menig tuin het plezier van het oogsten en hoe fijn kan het zijn om dat met de kinderen te doen. Niet de appeltaart presenteren op een gebaksschoteltje, maar samen de appels plukken en rapen, manden sjouwen, schillen, opruimen, taarten bakken en dan pas het  eindproduct samen delen. Dat geeft een heel ander plezier aan het geheel, er wordt een geheel ander appél gedaan op het kind, niet alleen consumerend, maar zelf onderdeel zijn van het proces. “Wat het kind zelf kan, doet het kind zelf”, een uitspraak van professor Bladergroen als ik het goed heb onthouden. Het geeft zoveel duidelijkheid voor zowel kind als volwassene als je dit als ouder of begeleider van kinderen voor ogen houdt. Waar je geneigd bent het gras voor de voeten weg te maaien, zal het kind zelf gaan leren stappen in het hoge gras. Waar je voor het kind aan loopt zodat het zelf niet hoeft na te denken, kan het zijn eigen weg leren gaan en waar je geneigd bent het kind alles uit handen te nemen, zal het leren zijn eigen appels te schillen. 

Als je terugkijkt naar zo’n 80 jaar geleden zie je grote verschillen wat kinderen zelfstandig konden of waaraan meegewerkt moest worden binnen het gezin. 30 Jaar later hielpen kinderen al minder mee in het huishouden, mede natuurlijk door alle ontwikkelingen op het gebied van apparaten die het handwerk overnamen. Vandaag de dag steigeren kinderen zelfs als er wat van hen gevraagd wordt of verwacht wordt dat ze de handen uit de mouwen steken, die houden ze liever in de steekzakken van hun sweater. Toch ligt er een kans om ze in beweging te krijgen, door niets op te pakken wat niet van jou is, ze zelf te laten ontdekken wat ze gedaan moeten krijgen. Door in het begin kleine opdrachtjes te geven waarvan je weet dat het binnen de mogelijkheden van het kind ligt qua leeftijd en vaardigheden dringt er langzaam een ander besef door over de maakbaarheid van hun omgeving. De grote uitdaging ligt in het feit dat je zelf ook aan de bak moet met het beoefenen van geduld door bij tijden jouw handen in je broekzak te steken om het niet over te nemen of je mond te houden als het je niet snel genoeg gaat. 

Het leuke is dat heel jonge kinderen graag meehelpen met huishoudelijke klusjes, dat is een kans die je niet ‘moet’ laten liggen. Hoe onhandig ook, het samen doen is van belang, alsmede het oefenen in vaardigheden en bovenal het zelf-standig worden, een op zichzelf staand mensenkind.  Van jongs af aan het kind betrekken bij klusjes maakt dat het ook meer leert zien wat er aan werkjes te doen is. In de pubertijd zal je nog meer een stapje terug moeten doen, maar liggen daar op een andere manier mogelijkheden door hen er een uitdaging in te laten vinden en het hen op hun geheel eigen wijze te laten doen. Dan houdt het eigen tuintje voor een paar jaar op, maar wat ze voor hun puberjaren geleerd hebben komt weer terug als ze de balans hervonden hebben. Op die manier laveer je door de grootste stormjaren heen en behoudt het kind toch zijn zelfstandig vermogen doordat het iets zal moeten doen wil het iets voor elkaar krijgen, wat het dan ook is. Waar je je engelengeduld kan oefenen bij een peuter die alles wil ontdekken en met langzame pasjes alles ziet en interessant vindt, kun je bij het opgroeiende kind die oefening uitbreiden door zwijgend aan te zien wat er voor spannend proces langs komt. Niet uit handen nemen, niet invullen, niet bezorgd verzorgen, maar toekijken hoe en wat het kind gaat doen. Waarbij je je verwachtingen uit mag spreken dat die schattige peuter van toen de menselijke sociale roep van samenwerken oppakt en op geheel eigen wijze zijn of haar ‘ding’ gaat doen. Dan wordt bladharken zomaar een bladergevecht, stoofpeertjes schillen een gespreksmomentje en het oogsten van fruit een uitgelezen kans om een nieuw gerecht uit te proberen. 

Wij zijn de JNM, een Nederlandse natuurvereniging voor en door jongeren van 11 tot 25 jaar. We organiseren kampen en excursies door het hele land. Tijdens deze activiteiten kijken we naar vogels, fotograferen we vlinders, leren we planten herkennen en beleven we het landschap. Geen soortgroep wordt vergeten! Vooral genieten we heel erg van samen buiten zijn.

Tijdens de zomervakantie gaan we op zomerkampen door het hele land. Zo kampeerden we afgelopen zomer een week op Terschelling. De hele week lang zijn we in kleine groepjes op excursie over het eiland gegaan. We zijn gaan snorkelen in de Waddenzee, hebben de zeldzame duinparelmoervlinder gezien en tijdens een avondexcursie hebben we naar nachtzwaluwen geluisterd. 

Naast de zomerkampen worden er elk weekend kampen georganiseerd  vanuit verschillende werkgroepen. Deze herfst organiseert de Zoogdieren WerkGroep bijvoorbeeld een kamp waarbij we op zoek gaan naar burlende herten, en de Planten en Paddenstoelen WerkGroep een kamp waarbij je alles leert over eetbare paddenstoelen. Alle kampen zijn makkelijk te bereiken met het openbaar vervoer en de fiets. Zo is het voor iedereen toegankelijk om er een weekend op uit te gaan!

Het bijzondere van de JNM is dat je door leeftijdsgenoten geënthousiasmeerd wordt om meer van de natuur te leren. Oudere leden geven kennis door aan de jongere leden, waardoor er veel gezamenlijke kennis is binnen de vereniging. 

Maar behalve kennis van de natuur, is het vooral heel gezellig om met elkaar op kamp te zijn. Overdag zijn er excursies in natuurgebieden, en ‘s avonds spelen we spelletjes of zitten we rond een kampvuur. De JNM is een laagdrempelige vereniging, waar allerlei verschillende mensen op af komen. De meeste kinderen vinden het simpelweg leuk om met gelijkgestemden op kamp te gaan, en worden daardoor vanzelf meer betrokken bij de natuur. Er zijn zoveel manieren om naar buiten te gaan: je kan actief op zoek gaan naar nieuwe soorten, een mooie wandeling maken, of een groot zandkasteel bouwen. 

De vereniging is echt voor mensen onder 25 jaar, hierdoor blijft de vereniging jong en fris. Oudere leden organiseren vrijwillig de kampen, en enthousiasmeren de jongere leden om bij te dragen. Veel kinderen vinden het leuk om ook een excursie te leiden, te helpen bij het opbouwen van het kampterrein of een lekkere vegetarische maaltijd te koken. Hierdoor krijgen jongeren al vroeg een verantwoordelijke rol binnen de kamporganisatie, waar ook plek is om fouten te maken en te leren, wat voor velen van ons een waardevolle bijdrage is voor onze zelfontwikkeling.

Daardoor zal de vereniging nooit heel groot worden, want tegen de tijd dat leden echt ervaren zijn, verlaten ze de JNM. Het is fijn dat we een kleine en persoonlijke vereniging zijn, waar je al snel de meeste mensen kent en je je echt op je plek kunt voelen. Aan de andere kant willen we zo veel mogelijk jonge mensen meenemen in de natuur, daarom zijn we altijd op zoek naar nieuwe leden. Ken je iemand die houdt van natuur en het leuk vindt om naar buiten gaan? Of zou je meer willen weten over onze activiteiten en organisatie? Neem gerust een kijkje op onze website: JNM.nl

We zien je buiten!

Jade Kandelaar, Rick Buesink

Contact: info@jnm.nl 


– Foto 1: Wadkamp I op Terschelling 2021; Tjomme Fernhout

– Foto 2: Paddenstoelenkamp 2021; Jade Kandelaar

– Foto 3: Zomerkamp Achterhoek 2020; Tjomme Fernhout

Spelen en ontdekken in een natuurlijke omgeving

In het brede schoolcomplex De Poolster in Den Helder zijn twee basisscholen (Sarkonschool De Windwijzer en PCBS De Verrekijker)  en een kinderopvang gehuisvest. Door deze krachtenbundeling is het mogelijk om de kinderen te laten spelen en ontdekken in een natuurlijke omgeving. Het complex is tien jaar geleden gebouwd op de plek waar jarenlang het natuureducatiecentrum ‘De Groene Poolster’ was gesitueerd. Toen dit centrum (thans de Helderse Vallei) is verhuisd naar de Donkere Duinen kwam er ruimte voor dit nieuwe complex. Alle partijen hadden een grote wens: het natuurlijke karakter behouden, ook al staat het schoolcomplex midden in een bebouwde omgeving. Deze maand hebben wij het vignet ‘Groene Schoolpleinen’ ontvangen. We zijn hier ontzettend blij mee! 

Ruimte voor spelen en ontdekken

Nu, tien jaar later, is het brede schoolcomplex volop in gebruik. De scholen en de kinderopvang zijn trots op het groene schoolplein waar kinderen spelen, ontdekken en ook ruimte hebben om te vallen en een splinter op te lopen. Het is opvallend dat allerlei wet- en regelgeving spelen en ontdekken soms in de weg staat. Toen we bij het complex hutten gingen bouwen was er de angst dat kinderen een splinter zouden oplopen. Mijn vraag was: ‘Is dat erg?’ Natuurlijk staat de veiligheid voorop en moeten scholen en opvang zoeken naar de balans tussen veiligheid en ruimte voor ontwikkeling. Een splinter of een keer vallen zijn aanvaardbare risico’s die horen bij het opgroeien. Met onze groene speelplaats willen we daar juist ruimte voor bieden, op duurzame wijze. 

Duurzaam leren 

Twee jaar geleden is er een boom gekapt, omdat deze niet meer veilig was bij harde wind. De houtsnippers van de boom zijn verspreid op het groene schoolplein en delen van de stam zijn gebruikt als speelobjecten. Een ander voorbeeld is een groot insectenhotel dat de scholen tien jaar geleden hebben gekregen bij de opening van het complex. Deze was in verval geraakt. Leerlingen van de onderbouw hebben tijdens het thema ‘Steek- en kriebelbeestjes’ bezoek gehad van een imker en samen hebben zij het insectenhotel opgeknapt. Daarnaast kijken de leerlingen jaarlijks uit naar het najaar als de appels en peren van de bomen vallen. Dan maken ze appelmoes of lekkere gestoofde peertjes. Tegelijkertijd planten de leerlingen bollen om in het voorjaar te genieten van de prachtige bloemen. 

Win-win voor leren 

De groene speelplaats is niet alleen een speel- en leerplek voor onze leerlingen. Leerlingen van VSO Het Linie College hebben wekelijks hun ‘les op locatie’ op ons groene schoolplein. Zij leren onder leiding van een groendocent vaardigheden om te kunnen werken bij Groenvoorziening en tegelijkertijd wordt het groen onderhouden. Een echte win-win.  

Het groene schoolplein is dus meer dan alleen een speelplein, het is ook een plek die ons verbindt met de omgeving en waar we ontdekken, leren en vooral plezier hebben. Ik gun dat ieder kind!

door Bart Oud, Schoolleider Sarkonschool De Windwijzer 

Nieuwe cursus van Springzaad om scholen hierbij te helpen

Er worden op dit moment gelukkig veel groene schoolpleinen in Nederland aangelegd. Helaas zien wij dat scholen, na de aanleg denken ”Het is klaar!”. Een groenschoolplein heeft echter onderhoud nodig. Het plein verandert met de jaren en door het gebruik.  Wij zien vaak dat de pleinen achteruitgaan door slecht onderhoud. Er ontstaan schoolpleinen met veel kale plekken, tot zelfs schoolpleinen met wateroverlast. Er is te weinig kennis, te weinig budget of het wordt niet goed georganiseerd. 

Om scholen hierbij te helpen en de hovenier erbij te ondersteunen heeft Springzaad een online beheercursus gemaakt. Bij het maken van de cursus hebben we steeds de belangrijkste regel in gedachte genomen: Denk logisch na. Want sommige problemen zijn geen problemen maar horen bij natuurlijk spelen. 

De cursus behandelt alle aspecten van het onderhoud, waar je aan moet denken, hoe je het onderhoud kan organiseren op je school, wie je erbij kan betrekken. 

De cursus bestaat uit vier modules met daarin korte video’s over deze onderwerpen:

  • 1: Wat moet er gebeuren?
  • 2: Hoe houd je het groen?
  • 3: Hoe regel je het onderhoud?
  • 4: Veel voorkomende problemen

De gemeente Rotterdam heeft de realisatie gefinancierd. De partners Speelnatuur (Suzanne van Ginneken) en atelier Ondertussen (Annemiek Bongers) hebben de cursus voor ons gemaakt. 

We hopen dat veel scholen het onderhoud gelijk goed gaan aanpakken, zodat de pleinen mooi blijven in de toekomst. 

Ben je betrokken bij een groen schoolplein en wil je ze hierin advies geven, dan kun je ze wijzen op de site van Springzaad voor meer informatie:

https//springzaad.nl/cursussen

of op de site van speelnatuur:

https://speelnatuur.nl/onderhoud-groen-schoolplein/